بانکداری از طریق تلفن همراه-Mobile Banking

سه‌شنبه ٩ تیر ۱۳۸۸
۱۱:۱۸ ‎ب.ظ
پرویز برومندنژاد

•چکیده

تلفن همراه در ابتدا به عنوان وسیله¬ای صرفا تجاری و نظامی در اختیار اقشار خاصی از جوامع قرار داشت و به طور کلی مصارف محدودی داشت. اما زمانی که تکنولوژی این وسیله را به جامعه عرضه نمود و آن را در اختیار عام قرار داد، ناگهان انقلاب عظیمی در عرصه ارتباطات به وقوع پیوست. رشد روزافزون استفاده از تلفن¬همراه و نزدیکی آن به زندگی مردم، مشاغل و گروههای مختلف را بر آن داشت تا از این تکنولوژی در راستای نیل به اهداف اقتصادی خود استفاده کنند. یکی از این گروهها، بانک¬ها بودند که در ابتدا بخش کوچکی از خدمات خود را از طریق تلفن همراه ارائه کردند . این خدمات با سرعت قابل قبولی رو به فزورنی نهاد و باعث شد که امروز بسیاری از بانک¬های جهان در فکر ارائه هرچند کوچک خدمات خود از طریق تلفن همراه باشند. در این مقاله سعی شده است در چند بخش به معرفی و بررسی زوایای مختلف این تکنولوژی پرداخته شود.

 


•تعریف

استفاده ار فناوری تلفن¬همراه در عرصه بانکداری عمری در حدود 8 سال دارد ، یعنی تقریبا از سال 2000 تا به امروز.

در این 8 سال تعاریف مختلفی برای این بخش از خدمات ارائه شده است ، که در میان آنها دو تعریف از باقی تعاریف ساده¬تر و قابل قبول¬تر جلوه می¬کنند. یکی از این تعاریف که تقریبا آکادمیک هم هست به شکل بسیار ساده¬ای تنها به ترسیم تصویر ساده¬ای از فناوری می¬پردازد:

-بانکداری و ارائه خدمات مالی به کمک ابزار موبایل.

اما تعریف دیگری که از تعریف بالا هم قابل لمس¬تر است و برای عموم جذاب و قابل قبول¬تر است بیان می¬دارد:

-بانکداری از طریق تلفن¬همراه یعنی، شما می¬توانید در 7 روز هفته به صورت 24 ساعته بانک را در هرکجا که می¬خواهید در جیب خود حمل کنید.

با توجه به تعریف دوم می¬توان زوایای مختلف این خدمات و تاثیر قابل قبول آن را پس از پذیرفته شدن تکنولوژی از طرف جوامع مختلف ، بررسی کرد، که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.

 

•چه نیازی است به فناوری جدید؟

 

سوالی که در ابتدای رشد و معرفی هر فناوری جدید به وجود می¬آید و در بعضی موارد تبدیل به مانعی بر سر راه توسعه¬ی فناوری می¬شود این است که آیا واقعا نیاز داریم تا از مسیر گذشته به مسیر جدید تغییر جهت دهیم، به عبارت دیگر آیا جامعه واقعا نیازمند پرداخت این هزینه می¬باشد یا نه ؟

در زمینه فناوری تلفن¬همراه هم مانند هر فناوری دیگری این مساله مطرح است. برای پاسخ به این سوال و توجیه نیاز به فناوری جدید به ذکر 5 دلیل می¬پردازیم :

1-رشد روز افزون جمعیت ، شلوغی شهرها ، صف¬های طولانی بانک¬ها، خستگی و عصبانیت را می¬توان به عنوان دلایلی اجتماعی جهت حرکت به سوی فناوری جدید در نظر گرفت.

2-هزینه بالای بانکداری سنتی را می¬توان به عنوان دلیل دیگری در نظر گرفت. طبق تحقیقات به عمل آمده در کشور آمریکا، کسانی که از حداقل خدمات بانکداری به روش سنتی استفاده می¬کنند به طور متوسط در سال بایستی 103 دلار جهت این خدمات پرداخت کنند ، این در حالی است که در همین کشور افرادی که از حداکثر خدمات بانکی بهره می¬برند به طور متوسط در سال باید 70 دلار بپردازند. در صورتی که بخواهیم دیگر کشورهای جهان را هم در نظر بگیریم درمی¬یابیم که هزینه بانکداری از طریق تلفن¬همراه تقریبا برابر یک سوم هزینه بانکداری به روش سنتی است.

با توجه به این مساله در می¬یابیم بانکداری با تلفن همراه از طرف اقشار متوسط رو به پایین جوامع راه¬حل بسیار قابل قبولی است.

3-عدم دسترسی به بانک در تمام شرایط ، یکی دیگر از دلایل نیاز به یک فناوری همه جا¬گیر است. به طور مثال تصور کنید وارد شهری دورافتاده شده¬اید که نه دستگاه Atm دارد و نه هیچ¬کدام از بانک¬هایی که شما در آنها حساب دارید در این شهر شعبه دارند، در این شرایط که اصلا غیرممکن نیست اگر فناوری جدید از طرف جامعه پذیرفته شده باشد شما کافی است با یک Sms هزینه خرید¬های خود را به فروشندگان پرداخت کنید. البته همانطور که توجه کردید این راه¬حل مشروط به آن است که این فناوری از طرف تمام جامعه پذیرفته شده باشد در غیر این صورت این مشکل هنوز هم به قوت خود باقی خواهد بود. اما آنگونه که انتظار می¬رود در آینده¬ای نه چندان دور ، یعنی تا سال 2010 این فناوری جهانگیر خواهد شد.

4-افزایش تبادلات بانکی و نیاز به مراجعه زیاد در طول ماه به شعبات بانک یکی دیگر از دلایل نیاز به فناوری جدید است.

یکی از نتایج پیشرفت جوامع صنعتی، افزایش سرمایه¬ها و جابجایی سرمایه می¬باشد، که برای کنترل این سرمایه¬ها، تنها بانک¬ها هستند که می¬توانند به ماه کمک کنند.از آنجایی که بانک¬ها هم در نهایت از محیط¬های محدود بهره خواهند برد، نمی¬توانند با روش¬های قدیمی پاسخگوی این نیاز باشند، برای همین بایستی به سمت فناوری حرکت کنند تا بتوانند به صورت مجازی محیطی نامحدود را به وجود آورند و پاسخگوی این نیاز روزافزون باشند.

5-روش¬های موجود در امر بانکداری ، توانایی پرداخت مقادیر بسیار کوچک را در تبادلات مالی ندارند و همین موضوع باعث شده تا در بسیاری از تبادلات ، مشتری مقداری هرچند کم متضرر شود. برای جلوگیری از این ضررهای کوچک، که در مرور زمان به ضررهای بزرگ تبدیل می¬شوند ، جوامع نیازمند فناوری هستند تا بتوانند جلوی ضرر را بگیرند.

• چرا تلفن همراه ؟

سوالی که پس از اثبات نیاز به فناوری جدید پیش می¬آید ، این است که اکنون که نیازمندیم هستیم کدام فناوری بهترین راه¬حل برای ما خواهد بود ؟ پاسخی که در این مقاله می¬دهیم تلفن همراه است. اما سوال دیگری که پیش می¬آید ، این است که اینترنت خدمات بسیار گسترده¬¬تری را می¬تواند اراثه دهد و توانایی¬های بالاتری دارد، چرا اینترنت نه ؟

برای پاسخ به این سوال باید به این نکته توجه کنیم که ما به دنبال یک راه¬حل ساده و بدون پیچیدگی هستیم. باید بپذیریم که استفاده از اینترنت به مراتب پیچیده¬تر از استفاده از تلفن همراه است. و همین مساله باعث برتری تلفن همراه در این زمینه می¬شود. نکته دیگر که قابل توجه است عدم دسترسی دائمی به اینترنت است ، تعداد تلفن¬همراه¬هایی هم که می¬توانند به اینترنت متصل شوند در حال حاضر بسیار کم است و قیمت آنها هم بسیار بالاتر است ، در حالی که برای امر بانکداری با تلفن همراه فقط SMS لازم است که آن هم برروی تمام تلفن¬های همراه قابل استفاده است. از طرف دیگر اکثر مردم جوامع با تلفن همراه زندگی می¬کنند و این در حالی است که اکثر مردم جوامع با کامپیوتر و اینترنت هنوز بیگانه¬اند. طبق آمار موسسه GSM در سال 2006در حدود 800 میلیون تلفن¬همراه در جهان به فروش رفته است . همین موسسه پیش¬بینی می¬کند تا سال 2010 تمام مردم جهان یا تلفن¬همراه دارند یا به راحتی به یک دستگاه تلفن¬همراه دسترسی دارند.

به هرحال در اینجا نمی¬خواهیم کارایی اینترنت را که سالهاست اثبات شده زیر سوال ببریم و تنها می¬خواهیم بگوییم در زمینه بانکداری ، تلفن¬همراه می¬تواند راه¬حل بهتری نسبت به اینترنت ارائه دهد و علتش هم این است که تلفن¬همراه امروز به زندگی مردم بسیار نزدیک¬تر از اینترنت است و در آینده هم اگر قرار باشد مردم دائما با اینترنت باشند باز هم از طریق همین تلفن¬های همراه خواهد بود.

پس از مقایسه این فناوری با اینترنت خوب است که آن را در کنار دیگر راه¬حل¬ها نگاه کنیم. یکی از موسسات مالی به نام WIZZIT که در حال حاضر تنها ارائه دهنده مدل گسترده بانکداری با تلفن¬همراه در جهان می¬باشد نظر¬خواهی در بین کاربران خود و افرادی که با این فناوری آشنا بودند در رابطه با چهار معیار قیمت ، امنیت ، سهولت و سرعت انجام داده است که نتایج قابل توجه زیر را به¬دست آورده است:

-70% معتقدند که این خدمات ارزانتر است و 90% هم معتقدند که این خدمات گران نیست.

-69% معتقدند این خدمات امنتر است.

-68% معتقدند استفاده از این خدمات راحت¬تر است.

-68% معتقدند این خدمان سریعتر است.

با توجه به آنچه گفته شد به نظر می¬رسد در حال حاضر بهترین راه¬حل برای بهبود امر بانکداری استفاده از فناوری تلفن¬همراه می¬باشد.

 

•تکنولوژی¬های موجود

در اینجا به بیان اجمالی تکنولوژی¬های موجود در زمینه بانکداری از طریق تلفن¬همراه پرداخته می¬شود. چون هدف اصلی مقاله معرفی کلیات و شرایط فعلی این روش از بانکداری است.

 

-SMS(Short Message Service)

طبق مطالعات به عمل آمده این روش در حال حاضر بهترین روش و سریع¬ترین برای امر بانکداری است و نقطه اتکای اصلی این روش سازگاری آن با کلیه¬ی شبکه¬ها و در دسترس بودن آن بر روی تمام تلفن¬های همراه است.

تنها مساله که کارایی این روش را زیر سوال می¬برد حساس بودن آن است، به این ترتیب که اگر مثلا در سایز کلمات ارسالی یا دیکته آنها اشکالی وجود داشته باشد کل عملیات بانکی خراب می¬شود. همانطور که خواهیم دید این مشکل در روش¬های دیگر حل می¬شود. در شکل زیر نمای کلی این روش را مشاهده می¬کنیم. همانطور که در شکل مشاهده می¬شود در این روش دو عامل از همه مهم¬تر هستند یکی سیستم مخابراتی SMS و دیگری پایگاه داده¬ای بانک مربوط و در صورتی که این دو بخش به شکل مناسبی تقویت نشوند در این حالت سیستم به طور کل کارایی خود را از دست خواهد داد و متعاقبا بانک در این تجارت شکست خواهد خورد.

 

-USSD(Unstructured Supplementary Service Data)

این روش را در مقایسه¬ها بهتر از SMS ارزیابی کرده¬اند. درکل تنها تفاوت این روش که باعث¬ کامل تر شدن آن هم می¬شود این است که این روش دیگر مشکل حساسیت را ندارد و بر پایه¬¬ی منو است که اشتباه انسانی را پوشش می¬دهد.

در زیر نمای کلی این روش را به همراه یک نمونه پرداخت از طریق این روش می¬بینیم. در این روش هم همانند روش قبل بانک موظف است برای موفقیت سیستم پایگاه داده¬ای خود را کاملا تحت¬نظر و آماده به خدمت داشته باشد . از طرف دیگر سیستم مخابرات هم باید کاملا آماده باشد و اشتباهات سیستم را رفع کند. چون در این سیستم هر اشتباهی از نظر خدمات رخ دهد مقصر مخابرات است و موظف است خسارت را جبران کند.

 

 

-WAP(Wireless Application Protocol )

این روش در مجموعه¬ای از پیچیده¬ترین روش¬ها دسته بندی می¬شود و به علت عدم سازگاری با عموم تلفن¬های همراه و عدم پشتیبانی بسیاری از شبکه¬ها بانک¬ها در بسیاری از کشور¬ها از آن استفاده نمی¬کنند. در زیر نمای کلی این روش¬ را مشاهده می¬کنیم.

 

-WIG/SIM Toolkit

این روش جدیدترین فناوری این دسته از خدمات است اما به علت مسائل امنیتی و تغییراتی را که باید شرکت¬های سازنده بر روی سیم¬کارت¬های خود بدهند هنوز بر سر کارایی و استفاده از آن به توافق نرسیده¬اند. نمای کلی این روش را در زیر مشاهده می¬کنیم.

 

-JAVA

آخرین فناوری این دسته استفاده از زبان¬های برنامه نویسی است که درحال حاضر جاوا بیشترین اقبال را در دوستی با تلفن¬های همراه داشته است . اما این روش هم مشکلاتی از قبیل به روزرسانی و پیچیده بودن و عدم پشتیبانی تمام تلفن¬های همراه را داراست.

•مدل¬های موجود

در حال حاضر برای این نوع بانکداری 3 مدل تعریف می¬شوند که در زیر به توضیح آنها می¬پردازیم:

 

1-Bank-Focused

در این مدل تقریبا بانک همه¬کاره است و خدمات بانک از طریق تلفن¬همراه به عنوان خدمات اضافی بانک در نظر گرفته می¬شود. در این شرایط خدمات در مرحله اطلاع¬رسانی و پرداخت قبوض شهری باقی می¬ماند. در کشور ما ، ایران این مدل در حال حاضر فراگیر است.

 

2-Bank-Led

در این مدل بانک موجودیت خود را روش¬های سنتی و تلفن¬همراه تقسیم می¬کند ، بعضی خدمات را به طور کلی به تلفن¬همراه می¬سپارد و شعباتی را جهت رسیدگی به کارهای مشتریان فناوری جدیدش تخصیص می¬دهد. به عنوان مثال می¬توانیم از بانک ملی آفریقای جنوبی FNB نام ببریم.

 

3-Non-Bank-Led

در این روش موجودیت بانک به طور کلی مجازی می¬شود و تمام خدمات دیگر از طریق تلفن¬همراه صورت می¬پذیرد. در این شرایط بانک شعباتی را تاسیس می¬کند که فقط کار پشتیبانی و آموزش می¬کنند نه فعالیت مالی. از این مدل تنها می¬توان موسسه WIZZIT را نام ببریم.

 

•خدمات ارائه شده توسط این فناوری

خدمات فناوری تلفن همراه را می¬توان به 4 دسته کلی تقسیم بندی کرد که در زیر به آنها پرداخته¬ایم:

 

1-ارائه اطلاعات حساب:

- چک کردن تاریخچه حساب و شرایط کنونی حساب

- با خبر ساختن کاربر از فعالیت¬ها و یا به سر رسیدن موعدهای خاص

- اعلام وضعیت وام¬ها

- اعلام وضعیت چک¬ها

- و...

 

2- پرداخت و جابجایی پول:

- تبادلات داخلی و خارجی

- انجام پرداخت¬های کوچک در حد پول خرد

- پرداخت قبوض شهری

- انتقال پول از فردی به فرد دیگر

-و...

 

3-سرمایه¬گذاری:

-خدمات مشاوره¬ای

-خبردهی به روز قیمت سهام

-با خبر ساختن کاربر به هنگام تغییر قیمت¬ها

-و...

 

4-پشتیبانی:

-با خبر ساختن از مکان ATM ها

-تبدیل اطلاعات از نوعی به نوع دیگر

-پوشش بیمه¬ای در خصوص اشتباهات بانک

-و...

 

•چالش¬های فناوری

همانند هر فناوری دیگر این فناوری هم چالش¬های فراوانی دارد که باعث وقفه در حرکت رو به رشد آن می¬شود و امید است با همت سازمان¬هایی مثل بانک جهانی این چالش¬ها به سرعت رفع شوند. در زیر به معرفی برخی از آنها می¬پردازیم.

1-قابل اعتماد بودن بانک یکی از مهمترین مسائلی است که همیشه کاربران را تحت تاثیر قرار می¬دهد. سوالی که به وجود می¬آید این است که هزینه¬ای را برای راه¬اندازی این سیستم پرداخت می¬کنیم اما آیا واقعا شعار این فناوری به وقوع خواهد پیوست؟

2-قابلیت گسترش سیستم نگرانی است که باعث عدم اعتماد صاحبان بانک¬ها به صاحبان صنایع می¬شود ، به این ترتیب که بانک¬ها می¬خواهند هر تعداد مشتری را که خواستند وارد سیستم کنند ، اما آیا سیستم راه¬اندازی شده ظرفیت هر تعدادی را دارد یا قابل گسترش است ؟

3-به روز رسانی بدون اطلاع قبلی به کاربران یا تغییر ناگهانی سیستم می¬تواند باعث عقب افتادن کار کاربران شود و آنها را نسبت به سیستم بدبین نماید. پس راه¬اندازان این سیستم باید روابط عمومی قوی را پشتیبان خود قرار دهند.

4-در حال حاضر هیج استانداردی در این زمینه وجود ندارد.

5-آیا سازمان¬های گسترش¬دهنده صنایع می¬توانند امنیت آن را تضمین کنند؟

6-پشتیبانی از زبان¬های مختلف و انواع پولی رایج یا به عبارت دیگر توانایی شخصی سازی سیستم هم از جمله مسائلی است که باید مدنظر صاحبان صنایع باشد.

7-در نهایت مهم¬ترین عاملی که مانع این فناوری است مخالفت فرهنگ¬های مختلف با این فناوری است ،چون عموم مردم تصور می¬¬کنند این فناوری آنها را از فعالیت¬های عادی انسانی دور می¬کن. البته این نگرانی در برابر دیگر فناوری¬ها هم وجود دارد.

 

•تجارب ایران و جهان

پس از معرفی این فناوری نوین در عرصه بانکداری به بررسی کوتاه چند تجربه در سطح جهان می¬پردازیم و تجربه ایران و مشکلات آن را هم مورد بررسی قرار می¬دهیم.

CITI BANK آمریکا با همکاری VODAFONE توانست در سال 2006 عنوان بزرگترین ابتکار بانکی را به خود اختصاص دهد. به این ترتیب که این بانک سیستمی راه¬اندازی کرد که مهاجران خارجی بدون نیاز به پرداخت هزینه افتتاح حساب می¬توانستد از طریق تلفن¬همراه مبلغ درآمد خود را به کشورهای خودشان ارسال کنند. با استفاده از این روش این بانک توانست حوالجات بانکی خود را 268 میلیون دلار افزایش دهد.

برخی از بانک¬های آمریکا در سال 2006 سیستم WAP راه اندازی کردند و به کاربر اجازه می¬دادند بدون ورود به بانک درخواست پول نقد کند و پول را در جلوی درب بانک تحویل بگیرد.

بانک ملی آفریقای جنوبی در ابتدای راه¬اندازی سیستم خود پیش¬بینی کرده بود ظرف 18 ماه 100 هزار نفر از این سیستم استفاده کنند ، این بانک نه تنها به این رکورد رسید ، بلکه آن را شکست و به 160 هزار کاربر دست¬یافت. این بانک پیش¬بینی می¬کند تا سال 2010 ، 16 میلیون کاربر داشته باشد.

در کشورمان ایران از 3 سال پیش تا به امروز این سیستم با استفاده از فناوری SMS راه افتاده است . اما همانطور که اشاره شد به عنوان خدمات اضافی بانک در نظر گرفته می¬شود. در ایران این خدمات به دو روش یک طرفه و دو طرفه انجام می¬پذیرد.

در روش یک طرفه فقط بانک به شما اطلاع می¬رساند و شما با بانک در ارتباط نیستید و نمی¬توانید تبادل مالی انجام دهید.

اما در روش دو طرفه هم بانک به شما اطلاع رسانی می¬کند و هم به شما اجازه پرداخت قبوض شهری و درخواست اطلاعات دسته¬بندی شده را می¬دهد.

در کنار این خدمات مشکلاتی به چشم می¬خورد که همین خدمات کم را هم تحت شعاع قرار می¬دهد . از جمله:

1-عدم آموزش درست کاربران

2-عدم حضور نیروی متخصص در بانک¬ها برای پاسخگویی به مشکلات

3-برخورد نامناسب کارمندان بانک در مقابل سوالات بیشمار کاربران

4-عدم پوشش مناسب مخابرات و تاخیر در ارسال پیام¬ها

با توجه به تجارب بیان شده ، جوان بودن این فناوری در جهان و کشورمان ایران به خوبی خود را نمایان می¬سازد. برای رسیدن به آرمانشهری که این فناوری ترسیم می¬کند سازمانهای جهانی و به خصوص کشور ما با رشد جمعیت و شلوغی بیش¬ از حد بانک¬هایش باید تحقیقات گسترده¬ای را در زمینه راه¬اندازی این فناوری شروع کنند.

 

•پیش¬بینی

در نهایت پس از تمام آنچه که گفته شد به بیان آینده این فناوری از نگاه موسسه مالی CELENT آمریکا می¬پردازیم. این موسسه بیان می¬دارد که تا سال 2010 تقریبا 35 درصد از تبادلات بانکی از طریق فناوری تلفن¬همراه انجام خواهد شد، و این در حالی است که در حال حاضر این خدمات کمتر از 1 درصد است.

 


موضوعات مرتبط:
برچسب‌ها: مقالات
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به 💻بینهایت💻 است. || پرویز برومند نژاد